De tijd is geen aspect, maar omvat en stuurt het geheel: de volgorde van de aspecten is de ontsluitingsvolgorde in de tijd in een samenleving.
In ieder aspect komt de tijd ook naar voren in een door dat aspect gekwalificeerde manifestatie, zoals getallen die “eerder” komen dan andere (1 komt eerder dan 2) en in het ruimtelijke de gelijktijdigheid optreedt of zoals een misdaad verjaart in het juridische; de critici zien in dit optreden eerder een analogie met een tijdsaspect dan een vervlechting.
Tijd en ruimte worden in veel filosofieën vaak parallel geschakeld, zoals bijvoorbeeld bij Kant met zijn zintuiglijke intuïties van tijd en ruimte; de ruimte nemen we uiterlijk waar (je kan afstand horen, zien en voelen), de tijd neem je uiterlijk èn innerlijk waar.
De grote onbeantwoorde vraag blijft: wat is tijd?
Volgens Dooyeweerd staat de mens ook op een of andere manier boven de tijd, want hij kan contact hebben met het Goddelijke. Prediker zegt iets over dat het hart de uitgang des levens is: het hart overstijgt de tijdsorde en daardoor is contact met het Goddelijke mogelijk en daarom doen dieren niet aan godsdienst.
Het schijnt dat het lichaamsgewicht van iemand die overlijdt vlak voor overlijden 30 gram zwaarder is dan vlak erna: de ziel schijnt dus ongeveer 30 gram te wegen :-).
Het hart is de kern van het mens-zijn en vast aan en in het lichaam: de reformatorische wijsbegeerte bestrijdt het dualisme van ziel en lichaam. De geest is het bewustzijn en als zodanig ook verbonden aan het lichaam.
| De driedeling die ik heb gehoord is dat alle levende dingen een lichaam hebben, planten ook niet meer dan dat; de ziel komt daar bij en als neusje van de zalm voor de mens de geest als bewustzijn. Ik betwijfel dat als ik kijk naar de kat die wel degelijk weet als iets niet mag: als die op het aanrecht gezeten heeft om op zondag van de slagroom te snoepen, en ze kijkt om het hoekje met een witte toet, dan doet ze of ze “even wegmoet”. | |
| Ja, maar volgens mij is dat meer een kwestie van trial-and-error. | |
| Ja: de vorige keer dat ik op het aanrecht zat kreeg ik een schop, dus deze keer weer. | |
| Op http://www.scholier.myweb.nl/onderwerpen/e/evolutie.htm (nu http://www.solcon.nl/langeveld/chr/scholieren/evolutie.htm) stond nog een andere: “Een plant is een plant. Een dier heeft ook nog instinkt, dus een lichaam en instinkt, en gevoel, hij kan zich ook dingen herinneren. Maar de mens heeft ook nog een geest, dat heeft alleen de mens. Wij mensen bestaan uit lichaam, ziel en geest. Je lichaam, dat snap je; je hoofd, benen armen enz. Je ziel, dat zijn 3 dingen; verstand, gevoel en je eigen wil. Met je eigen wil kan je je gevoel en verstand aan. Dat klinkt raar, maar iemand die alleen leeft door zijn gevoel is niet zo verstandig, wordt misschien wel een ‘watje’ genoemd. Iemand die alleen met zijn verstand leeft, wordt vaak erg hard. Nu de geest die wij, jij en ik ook hebben. In onze geest zit ons ‘geweten’. Met onze geest, hebben we ook contact met de Here Jezus, door de Heilige Geest. |
Uiteindelijk blijft het een definitie-kwestie: als je het anders definieert, is het anders.
Men zet bijvoorbeeld het gevoel strak tegenover het verstand: dit is onzin, want als Hoogland iemand hoort die niet met zijn verstand redeneert, wordt hij boos.
Een vrouw voelt wel dingen die een man niet voelt (Jan-Willem: dit argument wordt ook altijd gebruikt om aan te geven dat de man en de vrouw elkaar nodig hebben in het leven en in een huwelijk.).
Emotierationele therapie is gebaseerd op het principe dat alles met elkaar te maken heeft: iemand die verdrinkt in zijn verdriet gaat er anders mee om dan iemand die met zijn verstand een deel opvangt. Bij een minderwaardigheidsgevoel kan het helpen als je tegen jezelf zegt:
“Ik ben zo gek nog niet!
Ik ben zo gek nog niet!
Ik ben zo gek nog niet, kijk maar!”
Terugkomend op de filosofie: veel filosofen zoeken naar iets dat tot het verkeerde antwoord leidt: alles wordt gezien als op zichzelf staand.
Dooyeweerd: “De zin is het zijn van alle creatuurlijk zijnde.”
Zijn is betrekking hebben op, een verwijzingswoord dat uiteindelijk terugverwijst naar creatie en Creator (Schepper dus).
Zin in iets hebben is dingen willen hebben of beleven en als zodanig een verwijzing creëren.
Dingen staan in relatie tot elkaar in samenhang in de schepping in eenheid naar de Schepper.
Zin betekent tegenwoordig meestal doel: je moet echter niet naar het doel zoeken maar naar de bestemming.
Ook bestemming wordt vaak als doel beschouwd, bijvoorbeeld bij de NS: “Thalys met bestemming Antwerpen Bergen, Brussel Midi en Paris Nord...”
Een doel kun je bereiken, de bestemming is niet iets “wat je bereikt”.
Als je tegen Feyenoord speelt met als doel 2-1 en de eindstand is 1-1, maar het is een mooi potje voetbal geweest, dan heb je het doel niet bereikt, maar wel de bestemming aangedaan. Bestemming is meer het proces naar een bepaald doel toe.
Laurus had als doel Albert Heijn te evenaren: de bestuursleden hadden echter te weinig feeling met de bestemming van Laurus: mensen bedienen met producten die ze willen.
De zin van iets moet je aan de bestemming koppelen.
Dooyeweerd staat een soort van hermeneutiek (manier waarop je de werkelijkheid duidt, maar niet perse verklaart) voor: je gaat naar de samenhang zoeken en je het waarom van de samenhang afvragen.
Tekst en inhoud door Jan-Willem Dijkshoorn
Layout door Theo van Klaveren
De auteurs zijn niet verantwoordelijk voor de inhoud van deze pagina's.
Commentaar over deze pagina's: E-mail naar Jan-Willem.